Các dung môi hay có trong xưởng như xăng thơm pha sơn, cồn, acetone đều dễ cháy, hơi của nhiều loại nặng hơn không khí nên lan sát mặt nền tới những nguồn lửa ở xa, và hít lâu ngày gây hại cho thần kinh, gan, phổi. Dùng lượng nhỏ, ở nơi thông gió, xa lửa và tia điện, đựng trong bình gốc có nhãn, và không bao giờ tự trộn các hoá chất với nhau.
Chào bạn, đây là Nhà Chế Tạo. Chai acetone lau keo, can xăng thơm rửa cọ sơn, chai cồn lau bàn in, gần như xưởng nào cũng có. Chúng quen tới mức người ta quên chúng là những chất có thể biến một tia lửa nhỏ thành đám cháy. Tập này mình không bàn công thức gì cả, chỉ nói những quy tắc mà mỗi chai dung môi trong xưởng đáng được đối xử.
Vì sao hơi dung môi nguy hiểm hơn chất lỏng?
Thứ bắt lửa không phải là chất lỏng trong chai, mà là hơi bay lên từ nó. Nhiều dung môi bay hơi rất nhanh ngay ở nhiệt độ phòng, tạo ra hỗn hợp hơi và không khí có thể bắt lửa.
Hơi của nhiều loại dung môi nặng hơn không khí. Nó không bay lên và tan đi mà chảy sát mặt sàn, lan xa, đọng ở chỗ trũng, và có thể gặp một ngọn lửa, một tia lửa của công tắc điện, một máy mài đang chạy ở tận đầu kia xưởng. Ngọn lửa khi đó chạy ngược về nguồn.
Tia lửa không chỉ từ bật lửa. Công tắc điện, động cơ chổi than, máy mài, tia hàn, bếp ga, bình nóng lạnh, tĩnh điện đều là nguồn đánh lửa.
Vì vậy dùng dung môi ở nơi có gió lùa, cửa mở hai đầu, và tắt những nguồn lửa quanh đó. Không hút thuốc trong xưởng có dung môi, dù chỉ một điếu.
Hít, chạm và những tác hại không thấy ngay
Hít hơi dung môi gây chóng mặt, đau đầu, buồn nôn. Hít thường xuyên trong thời gian dài có thể gây hại lâu dài cho hệ thần kinh và các cơ quan khác. Cảm giác quen mùi không có nghĩa là mức hơi đã an toàn; mũi chỉ quen đi.
Dung môi tẩy dầu trên da, làm da khô nứt, và một số loại thấm qua da vào cơ thể. Đeo găng phù hợp. Không phải găng nào cũng chống được mọi dung môi: găng nitrile chịu tốt nhiều loại nhưng không phải tất cả. Bảng an toàn hoá chất của sản phẩm cho biết loại găng khuyến nghị.
Kính bảo hộ cho mắt, vì dung môi bắn vào mắt gây tổn thương nhanh. Biết chỗ có vòi nước để rửa mắt ngay.
Khi làm lâu hay làm lượng lớn trong không gian kém thoáng, khẩu trang thường không đủ. Cần mặt nạ có phin lọc hơi hữu cơ, và quan trọng hơn là thông gió.
Cất giữ: bình gốc, nhãn rõ, xa lửa, xa tầm tay trẻ
Giữ dung môi trong bình gốc của nhà sản xuất, có nhãn rõ ràng. Nếu phải chiết ra, dùng bình chuyên dụng cho hoá chất và dán nhãn.
Tuyệt đối không đựng dung môi trong chai nước uống, chai nước ngọt. Rất nhiều tai nạn ngộ độc, đặc biệt với trẻ nhỏ, bắt nguồn từ đúng thói quen này.
Cất ở nơi mát, thoáng, tránh nắng, xa nguồn nhiệt và lửa, trên kệ thấp để tránh rơi vỡ. Lượng lớn nên cất trong tủ thép kín hoặc ngoài khu nhà ở. Chỉ giữ lượng đủ dùng.
Đậy nắp chặt ngay sau khi dùng. Chai mở nắp để trên bàn là một nguồn hơi liên tục.
Không trộn hoá chất, không đổ xuống cống
Quy tắc đơn giản nhất: không tự pha trộn các loại hoá chất khác nhau, trừ khi nhà sản xuất hướng dẫn rõ. Có những cặp hoá chất gia dụng và công nghiệp khi gặp nhau sinh khí độc hoặc phản ứng nóng mạnh. Bạn không cần biết cặp nào; chỉ cần đừng trộn.
Dung môi đã dùng, giẻ thấm dung môi, sơn thừa là chất thải nguy hại. Đổ xuống cống làm ô nhiễm nước và có thể tích tụ hơi trong đường ống.
Để lắng dung môi bẩn trong can kín có nhãn, phần trong phía trên có thể dùng lại để rửa dụng cụ bẩn lần đầu. Phần cặn và lượng thải lớn cần gửi nơi thu gom chất thải nguy hại theo hướng dẫn của địa phương.
Giẻ thấm dầu, sơn gốc dầu, một số dung môi có thể tự bốc cháy khi vo cục. Trải phẳng cho khô ngoài trời hoặc cho vào thùng kim loại có nắp chứa nước.
Khi đổ tràn hoặc có người bị nhiễm
Đổ tràn lượng nhỏ: tắt ngay nguồn lửa và thiết bị điện gần đó nếu an toàn, mở cửa thông gió, thấm bằng giẻ hoặc cát, cho vào thùng kín đặt ngoài trời.
Đổ tràn lượng lớn trong phòng kín: rời khỏi phòng, không bật tắt công tắc điện trong đó, thông gió từ bên ngoài nếu được, và gọi hỗ trợ.
Người bị choáng vì hít hơi: đưa ra chỗ thoáng khí. Dung môi dính mắt: rửa bằng nước sạch liên tục nhiều phút rồi đi khám. Nuốt phải: không tự gây nôn, gọi cấp cứu và mang theo chai hoá chất có nhãn.
Một bình chữa cháy phù hợp với chất lỏng dễ cháy đặt gần lối ra, và thói quen biết nó ở đâu, là thứ mọi xưởng có dung môi đều nên có.
Câu hỏi thường gặp
Acetone có độc không?
Acetone dễ cháy và hơi của nó gây chóng mặt, kích ứng khi hít nhiều. Dính da làm khô da. Dùng ở nơi thông thoáng, lượng nhỏ, xa lửa, và đeo găng phù hợp.
Có nên để can xăng thơm trong nhà không?
Không nên để trong khu vực sinh hoạt. Cất lượng nhỏ trong bình gốc đậy kín ở nơi thoáng, tách khỏi nhà ở, xa nguồn nhiệt và lửa. Lượng lớn dùng tủ kim loại chuyên dụng.
Dùng dung môi rửa tay dính sơn có sao không?
Không nên. Dung môi làm khô da và có thể thấm vào cơ thể. Dùng dầu ăn hoặc sản phẩm rửa tay chuyên dụng để làm mềm sơn, rồi rửa bằng xà phòng. Tốt nhất là đeo găng từ đầu.
Cồn có an toàn hơn các dung môi khác không?
Cồn vẫn dễ cháy, và lửa cồn có thể rất khó nhìn thấy dưới ánh sáng ban ngày. Cần cẩn thận như các dung môi khác. Không dùng cồn gần ngọn lửa hay bếp.
Vứt giẻ lau dung môi thế nào?
Để giẻ khô hoàn toàn trải phẳng ngoài trời, hoặc cho vào thùng kim loại có nắp chứa nước, rồi xử lý theo quy định chất thải nguy hại địa phương. Không vo cục vứt vào thùng rác trong nhà.
