Mũi taro gãy trong lỗ chủ yếu vì ba lý do: lỗ khoan mồi quá nhỏ, taro bị đặt nghiêng, và người vặn quay một mạch không lùi lại để bẻ phoi. Khoan đúng cỡ lỗ, giữ taro thẳng góc, vặn tới khoảng nửa vòng rồi lùi lại một chút, và dùng dầu, thì phần lớn lỗ ren sẽ ra đẹp và mũi taro sống lâu.
Chào bạn, đây là Nhà Chế Tạo. Taro là cái mũi cắt ren trong lỗ để vặn được con vít vào. Nó là dụng cụ khiến nhiều người mới sợ, vì mũi taro rất cứng và rất giòn: gãy trong lỗ thì gần như không lấy ra được bằng dụng cụ thông thường, và chi tiết bạn làm cả buổi có khi phải bỏ. Tập này mình kể cách để chuyện đó hiếm khi xảy ra.
Chọn cỡ lỗ khoan mồi: bước quyết định nửa trận
Taro không khoan lỗ; nó chỉ cắt các rãnh ren vào thành một lỗ đã có. Nếu lỗ quá nhỏ, taro phải cắt quá nhiều vật liệu, lực vặn tăng vọt, và mũi gãy. Nếu lỗ quá to, ren sẽ nông và dễ toét.
Với ren hệ mét bước thường, có một cách nhớ gần đúng: lấy đường kính ren trừ đi bước ren. Ren M6 bước một milimét thì khoan mũi năm milimét. Ren M8 bước một phẩy hai lăm thì khoan khoảng sáu phẩy tám. Ren M5 thì khoảng bốn phẩy hai. Cách chắc nhất vẫn là tra bảng đi kèm bộ taro.
Với vật liệu khó như inox, hoặc lỗ sâu, nhiều thợ khoan lỗ nhỉnh hơn bảng một chút. Ren sẽ nông hơn tí, nhưng vẫn đủ bền cho hầu hết việc, và lực vặn giảm đáng kể.
Sau khi khoan, vát nhẹ miệng lỗ bằng mũi khoan to hơn hoặc mũi vát. Taro sẽ vào lỗ dễ hơn, đỡ bị nghiêng ngay từ đầu, và miệng ren không bị bavia đẩy lên.
Giữ taro thẳng: làm sao khi không có máy?
Taro nghiêng vài độ đã đủ để một bên lưỡi cắt sâu, bên kia cắt nông, lực dồn lệch và mũi bị bẻ ngang. Với mũi nhỏ như M3, M4, chỉ một chút nghiêng là gãy.
Cách đơn giản nhất nếu có máy khoan bàn: sau khi khoan xong, đừng tháo phôi. Lắp mũi taro vào đầu kẹp hoặc dùng một mũi nhọn ở đầu kẹp đè vào lỗ tâm ở đuôi tay vặn taro, rồi vặn tay. Trục máy khoan giữ cho taro thẳng.
Nếu làm ngoài hiện trường, có thể khoan một lỗ thẳng qua một khối gỗ dày hoặc khối thép, dùng khối đó làm ống dẫn cho taro. Hoặc đặt ê ke nhìn từ hai hướng vuông góc sau mỗi vòng đầu.
Vài vòng đầu tiên quyết định hướng của cả lỗ ren. Nếu thấy nghiêng, lùi ra, chỉnh lại ngay từ lúc đó, đừng cố vặn tiếp mong nó tự thẳng.
Vặn tới lùi lại: vì sao phải bẻ phoi?
Khi taro cắt, phoi tích lại trong các rãnh dọc của nó. Rãnh đầy thì phoi bị nén, kẹt giữa taro và thành lỗ, lực vặn tăng dần cho tới khi taro gãy.
Nên người ta vặn tới khoảng nửa vòng tới một vòng, rồi lùi lại khoảng một phần tư vòng. Cái lùi đó bẻ gãy phoi thành mẩu nhỏ, để chúng rơi vào rãnh thay vì kẹt lại. Bạn sẽ cảm thấy một tiếng tách nhẹ trên tay.
Với lỗ kín đáy, tức lỗ không xuyên thủng, phoi không có đường ra phía dưới. Thỉnh thoảng phải rút hẳn taro ra, thổi hoặc gắp sạch phoi, rồi vặn vào lại. Chỗ này nhiều người ẩu nhất và gãy taro nhiều nhất.
Tay cũng là một cái cảm biến. Khi lực vặn tăng đột ngột, đó là tín hiệu dừng, lùi, làm sạch. Đừng bao giờ dùng thêm lực để vượt qua cảm giác đó.
Bộ ba mũi, dầu taro và ren trong vật liệu mềm
Bộ taro tay thường có ba mũi: mũi thứ nhất có phần đầu vát dài để dễ vào lỗ, mũi thứ hai vát ngắn hơn, mũi thứ ba gần như không vát để cắt ren tới sát đáy lỗ kín. Với lỗ xuyên qua tấm mỏng, một mũi đầu thường đủ. Với lỗ kín, dùng lần lượt cả ba.
Dầu giúp taro cắt êm và phoi thoát dễ. Với thép, dầu cắt hoặc dầu taro chuyên dụng. Với nhôm, dầu hoặc cồn giúp nhôm không dính vào lưỡi. Với gang, thường làm khô.
Ren trong nhôm và nhựa đẹp nhưng yếu. Vặn vít vào ra nhiều lần là toét. Chỗ phải tháo lắp thường xuyên nên dùng ống ren gia cố, là một lò xo thép hình ren gắn vào lỗ, hoặc đai ốc cài.
Và nhớ tính chiều dài ren. Ren ăn vào nhôm nên dài ít nhất khoảng gấp rưỡi tới gấp đôi đường kính vít để đủ chắc. Ren trong thép thì ngắn hơn cũng giữ được.
Taro đã gãy trong lỗ thì làm gì?
Trước hết, bình tĩnh và đừng cố dùng mũi khoan khoan vào nó. Mũi taro được làm rất cứng, mũi khoan thường sẽ trượt và cùn ngay, còn mảnh taro có thể vỡ thêm và văng ra.
Nếu phần gãy còn lòi lên, có thể dùng kìm mỏ nhọn kẹp và vặn ngược thật nhẹ, sau khi nhỏ dầu thấm. Có dụng cụ rút taro gãy với các ngón thép luồn vào rãnh taro, hợp với mảnh còn sạch và không kẹt quá chặt.
Nếu mảnh gãy nằm sâu và kẹt chặt, các xưởng gia công có máy bắn điện, tức máy dùng tia lửa điện ăn mòn mảnh taro mà không cần cắt. Với chi tiết đắt tiền, gửi xưởng là đáng.
Với chi tiết rẻ, cách thực tế nhất thường là làm lại chi tiết, hoặc khoan một lỗ ren mới cạnh đó. Mỗi lần gãy taro là một bài học mà tay bạn sẽ nhớ lâu hơn đầu.
Câu hỏi thường gặp
Có taro bằng máy khoan tay được không?
Có loại taro máy và đầu taro chuyên dụng, nhưng với máy khoan tay thông thường rất dễ nghiêng và gãy mũi, nhất là mũi nhỏ. Người mới nên taro tay. Khi đã quen, taro máy dùng cho lỗ xuyên, số lượng nhiều.
Ren bị toét thì sửa thế nào?
Có thể taro lên cỡ ren lớn hơn nếu thiết kế cho phép. Hoặc khoan rộng lỗ và gắn ống ren gia cố để giữ nguyên cỡ vít cũ. Với nhôm, ống ren gia cố thường còn bền hơn ren gốc.
Mũi taro thẳng rãnh và taro xoắn rãnh khác nhau ra sao?
Taro xoắn rãnh kéo phoi ngược lên miệng lỗ, hợp cho lỗ kín đáy. Taro có mũi xoắn ở đầu đẩy phoi xuống phía trước, hợp cho lỗ xuyên thủng. Taro thẳng rãnh là loại phổ thông, cần bẻ phoi thường xuyên.
Làm ren ngoài trên trục thì dùng gì?
Dùng bàn ren, là một khối thép có lỗ ren với các rãnh cắt, lắp vào tay quay. Vát đầu trục trước, giữ bàn ren thẳng và cũng vặn tới lùi lại như taro. Trục nên tiện đúng cỡ hoặc nhỏ hơn danh nghĩa một chút.
Ren hệ mét và ren hệ inch có lẫn được không?
Không nên. Một số cỡ trông gần giống nhau, vặn vào được vài vòng rồi kẹt, hoặc ăn lỏng. Khi sửa máy cũ, hãy đo bước ren bằng thước đo ren trước khi mua vít thay.
