Trong xưởng, kính bảo hộ đeo mọi lúc, chụp tai khi máy ồn, khẩu trang đúng loại cho bụi hay cho hơi hoá chất, giày kín mũi. Nhưng găng tay thì là ngoại lệ đáng sợ: không bao giờ đeo găng vải, găng rộng khi đứng máy có trục quay như máy khoan, máy tiện, máy phay, vì găng bị cuốn vào sẽ kéo theo cả bàn tay trong chớp mắt.
Chào bạn, đây là Nhà Chế Tạo. Mình gặp nhiều người rất cẩn thận, đeo găng khi làm mọi việc, nghĩ rằng như vậy là an toàn. Và đó chính là lúc họ gặp nguy hiểm nhất khi đứng trước một cái máy đang quay. Tập này mình nói về từng món bảo hộ: khi nào cần, loại nào đúng, và khi nào nó lại là mối nguy.
Mắt: một đôi kính rẻ hơn một con mắt
Mạt sắt khi mài, phoi khi khoan, mảnh vỡ khi đập, hoá chất bắn, đều có thể vào mắt. Mắt không mọc lại. Kính bảo hộ là món đồ duy nhất mình khuyên đeo mọi lúc khi ở trong xưởng, kể cả khi bạn chỉ đứng xem người khác làm.
Kính cận thường không phải kính bảo hộ: tròng có thể vỡ, và hai bên hở. Có kính bảo hộ đeo trùm lên kính cận, hoặc kính bảo hộ có độ.
Với máy mài và việc văng mảnh mạnh, thêm tấm che mặt bên ngoài kính. Với hàn, mặt nạ hàn đúng độ tối. Với laser, kính đúng bước sóng.
Chọn kính thoải mái, không mờ hơi, để bạn thật sự đeo nó. Cái kính tốt nhất là cái kính đang ở trên mặt bạn, không phải cái nằm trong ngăn kéo.
Găng tay: bảo vệ tay, nhưng không phải ở mọi máy
Máy có trục quay như máy khoan bàn, máy tiện, máy phay, máy mài bàn đều có thể cuốn. Một sợi chỉ của găng vải chạm vào mũi khoan đang quay, mũi khoan cuốn sợi chỉ, sợi chỉ kéo găng, găng kéo tay. Tất cả diễn ra nhanh hơn phản xạ của bạn. Da tay trần chạm vào mũi khoan bị trầy; găng tay chạm vào thì bị kéo vào.
Nên với máy quay: không găng, xắn tay áo, buộc tóc, bỏ nhẫn, vòng, đồng hồ. Nhẫn cưới cũng từng gây nhiều tai nạn đứt ngón.
Găng tay thì cần khi cầm phôi sắc cạnh, tấm tôn, khi hàn, khi làm hoá chất, khi cầm vật nóng. Mỗi việc có loại găng riêng: găng da cho hàn, găng chống cắt cho tôn sắc, găng nitrile cho dầu và keo, găng chịu hoá chất theo bảng an toàn.
Quy tắc ghi nhớ: găng cho tay đang cầm vật, không găng cho tay gần máy đang quay.
Tai: điếc nghề nghiệp đến từ từ và không quay lại
Máy mài, máy cưa, máy nén khí, búa đập tôn đều đủ ồn để hại tai khi nghe lâu. Mất thính lực do tiếng ồn diễn ra từ từ, không đau, và không phục hồi. Nhiều thợ lâu năm nghe kém mà không nhận ra cho tới khi người nhà phàn nàn.
Nếu bạn phải nói to mới nghe được người đứng cạnh, môi trường đó đã đủ ồn để cần bảo vệ tai.
Nút tai xốp nhét đúng cách, hoặc chụp tai, đều có tác dụng. Nút tai phải được vo nhỏ rồi nhét sâu cho nở ra trong ống tai, nhét hờ ở ngoài gần như vô dụng.
Để chụp tai treo ngay cạnh máy ồn, để nhìn thấy là nhớ đeo.
Một cách thử đơn giản sau buổi làm: nếu tai bạn ù ù, hoặc nghe tiếng rít nhẹ trong đầu khi về tới phòng yên tĩnh, buổi làm vừa rồi đã quá ồn so với những gì tai bạn được bảo vệ. Đó là lời cảnh báo đáng nghe, vì lần sau có thể tai không còn báo nữa.
Hô hấp: bụi khác, hơi khác
Khẩu trang lọc bụi chặn hạt như bụi gỗ, bụi mài, bụi kim loại. Nó không chặn được hơi dung môi, hơi sơn. Khẩu trang y tế hay khẩu trang vải thì chặn bụi mịn rất kém.
Với bụi mịn như bụi MDF, bụi mài, dùng khẩu trang lọc bụi đạt chuẩn, đeo khít. Với hơi sơn, dung môi, dùng mặt nạ có phin lọc hơi hữu cơ. Với phun sơn, kết hợp cả hai.
Phin lọc có tuổi thọ. Khi bắt đầu ngửi thấy mùi qua mặt nạ, phin đã bão hoà. Cất mặt nạ trong túi kín khi không dùng để phin không tự bão hoà từ không khí.
Nhưng đồ bảo hộ hô hấp là lớp cuối. Lớp đầu là thông gió tốt và hút bụi tại nguồn. Đừng để khẩu trang thay cho quạt hút.
Chân, quần áo và thói quen
Giày kín mũi, đế chắc. Dép lê trong xưởng là mời phôi sắt rơi vào chân, mời mạt sắt nóng chui vào kẽ ngón. Làm việc với vật nặng nên dùng giày có mũi bảo vệ.
Quần áo vải cotton, vừa người, không tua rua, không dây thả lủng lẳng. Vải sợi tổng hợp chảy dính lên da khi gặp tia lửa hàn. Tạp dề da khi hàn và mài.
Tóc dài buộc gọn và giấu vào mũ. Tóc bị cuốn vào máy khoan là loại tai nạn khủng khiếp mà hoàn toàn tránh được.
Và thói quen quan trọng nhất không phải là đồ gì: không làm khi mệt, khi vội, khi đã uống rượu bia. Phần lớn tai nạn xưởng xảy ra vào cuối ngày, ở việc cuối cùng, khi người ta chỉ muốn làm cho xong.
Câu hỏi thường gặp
Đeo găng khi dùng máy mài cầm tay có được không?
Máy mài cầm tay khác máy đứng: găng da vừa tay giúp bảo vệ khỏi tia lửa và mạt nóng, và nhiều hướng dẫn an toàn khuyến nghị đeo. Tránh găng rộng lùng thùng, găng vải xơ. Hai tay luôn cầm chắc tay cầm máy.
Kính cận có thay được kính bảo hộ không?
Không. Tròng kính cận không được thiết kế chịu va đập của mảnh văng và hai bên hở. Dùng kính bảo hộ trùm ngoài hoặc kính bảo hộ có độ.
Khẩu trang y tế có dùng khi mài được không?
Khẩu trang y tế chặn bụi mịn kém và không kín mặt. Khi mài và cắt tạo bụi mịn, dùng khẩu trang lọc bụi đạt chuẩn, đeo khít mặt.
Chụp tai hay nút tai tốt hơn?
Cả hai đều có hiệu quả nếu đeo đúng. Chụp tai dễ đeo, dễ tháo, hợp việc bật tắt liên tục. Nút tai nhỏ gọn, mát, hợp đeo lâu. Có thể dùng cả hai cùng lúc khi rất ồn.
Tại sao không được đeo nhẫn khi làm xưởng?
Nhẫn có thể bị móc vào máy, vào cạnh tôn, hoặc khi bạn nhảy khỏi chỗ cao, gây tổn thương ngón tay rất nặng. Nhẫn kim loại còn dẫn điện khi làm điện. Tháo ra trước khi vào xưởng.
