Máy nén khí rất hữu ích ở xưởng nhỏ: xịt bụi, bơm lốp, chạy súng phun sơn, dụng cụ hơi. Nhưng bình chứa khí nén là một bình áp lực tích trữ năng lượng lớn. Hãy xả nước đáy bình thường xuyên để bình không gỉ mục từ bên trong, giữ van an toàn luôn hoạt động, dùng van điều áp đúng mức cho từng dụng cụ, và không bao giờ thổi khí nén vào cơ thể.
Chào bạn, đây là Nhà Chế Tạo. Cái bình đỏ ở góc xưởng trông vô hại, kêu ầm ầm khi nạp rồi im lặng cả buổi. Nhưng nó là thiết bị nhiều người coi nhẹ nhất trong xưởng. Tập này mình nói về những thói quen giữ nó an toàn, và vài hiểu lầm về khí nén.
Vì sao phải xả nước đáy bình?
Không khí luôn chứa hơi nước, và khí hậu Việt Nam thì ẩm. Khi máy nén ép không khí lại, hơi nước ngưng tụ thành nước lỏng và đọng ở đáy bình.
Nước đọng lâu ngày làm gỉ thành bình từ bên trong, chỗ bạn không nhìn thấy. Thành bình mỏng dần. Một ngày nào đó, ở áp lực làm việc bình thường, chỗ yếu nhất có thể bục.
Đáy bình có một van xả nhỏ. Mở nó khi bình còn một ít áp lực, nước và cặn gỉ sẽ phụt ra. Làm việc này sau mỗi ngày làm việc, hoặc ít nhất thường xuyên theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Nếu nước xả ra có màu nâu đỏ nhiều, bình đang gỉ bên trong. Nếu van xả bị kẹt vì gỉ, đó cũng là tín hiệu cần kiểm tra bình.
Van an toàn và công tắc áp lực
Máy nén có công tắc áp lực tự ngắt khi bình đạt áp lực cài đặt và tự chạy lại khi áp lực giảm. Nếu công tắc hỏng, máy có thể nén mãi không dừng.
Van an toàn là tuyến phòng thủ cuối: khi áp lực vượt ngưỡng, van tự mở xả khí. Van an toàn thường có vòng kéo để thử. Thỉnh thoảng kéo thử khi bình có áp, nghe tiếng xì là van còn hoạt động.
Tuyệt đối không chỉnh, bịt, hay thay van an toàn bằng loại có ngưỡng cao hơn để lấy thêm áp lực. Bình được thiết kế cho một mức áp lực tối đa; vượt qua đó là đánh cược.
Đồng hồ áp lực trên bình cũng cần đọc được. Đồng hồ hỏng làm bạn không biết bình đang ở đâu.
Đặt máy nén ở chỗ thoáng, bằng phẳng, xa nguồn bụi và hơi dung môi. Máy hút không khí vào; hút bụi gỗ thì mòn piston, hút hơi sơn thì mang hơi dễ cháy vào nơi nóng. Nhiều xưởng đặt máy ở góc ngoài hiên có mái che, kéo ống vào trong, vừa bớt ồn vừa sạch.
Van điều áp và dụng cụ hơi
Áp lực trong bình thường cao hơn áp lực mà dụng cụ cần. Van điều áp hạ áp lực ra về đúng mức cho từng dụng cụ: súng phun sơn cần một mức, súng bắn đinh cần mức khác, xịt bụi cần thấp.
Dùng dụng cụ ở áp lực cao hơn khuyến nghị không làm nó mạnh hơn bao nhiêu, mà làm nó mau hỏng và nguy hiểm hơn.
Bộ lọc nước ngay sau van điều áp giúp giữ nước, dầu khỏi đi vào dụng cụ và vào lớp sơn. Súng phun sơn đặc biệt cần khí khô và sạch; một giọt nước là một vết hỏng trên mặt sơn.
Dụng cụ hơi cần vài giọt dầu chuyên dụng định kỳ vào cổng khí, trừ khi nhà sản xuất nói không cần. Nhưng khí có dầu không được dùng cho súng phun sơn.
Ống, khớp nối và cú quất của ống hơi
Ống hơi đang có áp nếu bị tuột khớp sẽ quất loạn xạ như roi, đầu khớp kim loại có thể gây thương tích nặng. Dùng khớp nối nhanh đúng chuẩn, kiểm tra ống nứt, phồng, đặc biệt chỗ gần khớp.
Trước khi tháo một dụng cụ hay khớp nối, xả áp trong đoạn ống đó. Khớp nối nhanh loại có xả áp trước khi tách giúp an toàn hơn.
Ống vắt ngang lối đi là nguy cơ vấp ngã. Treo ống bằng cuộn ống tự thu hoặc móc treo.
Nếu kéo đường ống cố định trong xưởng, dùng vật liệu chịu áp phù hợp. Một số loại ống nhựa thông thường dùng cho nước không phù hợp cho khí nén vì khi vỡ sẽ văng mảnh sắc.
Không bao giờ thổi khí vào người
Nhiều người có thói quen dùng súng xịt khí phủi bụi trên quần áo, trên tay. Đây là thói quen nguy hiểm. Khí nén có thể xuyên qua da nếu vòi sát da, hoặc qua vết thương hở, đưa không khí vào mạch máu hoặc mô, gây tổn thương nghiêm trọng.
Thổi vào mắt, tai, miệng có thể gây tổn thương vĩnh viễn. Và tuyệt đối không đùa giỡn với vòi khí nén; đã có những tai nạn thương tâm từ trò đùa đó.
Khi xịt bụi phôi, đeo kính bảo hộ. Bụi và phoi bay ngược lại với tốc độ cao. Dùng đầu xịt có giới hạn áp lực đầu ra và có lỗ thoát bên hông.
Muốn làm sạch quần áo, dùng máy hút bụi hoặc bàn chải. Khí nén là để dành cho máy móc.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu thì xả nước bình khí nén một lần?
Tốt nhất là sau mỗi ngày làm việc, nhất là ở nơi ẩm. Làm theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Một số máy có van xả tự động, nhưng vẫn cần kiểm tra nó hoạt động.
Bình khí nén cũ có dùng được không?
Bình gỉ bên trong không thể thấy từ ngoài. Bình cũ không rõ lịch sử, có vết gỉ, móp, hàn vá, không nên dùng. Bình dùng cho mục đích sản xuất có thể thuộc diện phải kiểm định an toàn định kỳ theo quy định.
Máy nén khí có dầu và không dầu khác nhau thế nào?
Máy có dầu bôi trơn piston bằng dầu, thường bền và êm hơn, nhưng khí có thể lẫn hơi dầu. Máy không dầu cho khí sạch hơn nhưng thường ồn và mau mòn hơn. Chọn theo việc bạn làm.
Dùng khí nén bơm lốp xe có an toàn không?
An toàn nếu dùng đầu bơm có đồng hồ và bơm đúng áp lực khuyến nghị cho lốp. Không bơm lốp vượt mức, và cẩn thận với lốp có vành ghép, vì bơm sai có thể văng vành.
Vì sao máy nén khí chạy liên tục không ngắt?
Có thể có rò rỉ lớn ở đường ống, dụng cụ dùng khí nhiều hơn khả năng máy, van một chiều hỏng, hoặc công tắc áp lực hỏng. Tắt máy và kiểm tra, đừng để máy chạy quá tải.
