Máy laser cắt và khắc tốt gỗ mỏng, ván ép, MDF, giấy, bìa, da thật, vải tự nhiên, và mica với máy có bước sóng phù hợp. Có những vật liệu tuyệt đối không được cắt: nhựa PVC, da simili, các loại nhựa có chứa clo, vì chúng sinh ra khí độc ăn mòn phổi và máy. Cũng nên tránh polycarbonate, nhựa ABS, và kim loại bóng phản quang với máy thông thường.
Chào bạn, đây là Nhà Chế Tạo. Máy khắc laser nhỏ giờ rẻ tới mức nhiều người mua về để trong phòng làm việc, cắt thử đủ thứ trong nhà. Đây chính là lúc nguy hiểm. Tập này mình nói về hai loại máy phổ biến, danh sách vật liệu nên và không nên, và ba nguyên tắc an toàn với laser.
Laser diode và laser CO2 khác nhau thế nào?
Máy laser diode dùng một điốt phát ánh sáng xanh lam công suất cao. Máy nhỏ gọn, rẻ, khắc gỗ, da, bìa rất tốt, cắt được ván mỏng. Công suất hạn chế nên cắt vật liệu dày phải đi nhiều lượt.
Máy laser CO2 dùng một ống khí phát tia hồng ngoại bước sóng dài. Máy to hơn, cần nước làm mát ống, nhưng cắt nhanh hơn và dày hơn nhiều với gỗ, ván, mica.
Bước sóng quyết định vật liệu nào hấp thụ tia. Một ví dụ dễ nhớ: mica trong suốt hay mica màu xanh gần như cho tia xanh của laser diode đi xuyên qua, nên máy diode khó cắt chúng. Máy CO2 thì cắt mica trong ra cạnh bóng như đánh bóng lửa.
Cả hai loại thông thường đều không cắt kim loại. Khắc lên kim loại được với lớp phủ hoặc với loại laser khác chuyên dụng, nhưng đó là câu chuyện khác.
Danh sách đen: những thứ không bao giờ đưa vào máy laser
Nhựa PVC và mọi thứ làm từ nó: ống nước, tấm nhựa ốp, bìa kẹp hồ sơ nhiều loại, da simili, nhựa vinyl, một số loại băng keo. Khi bị đốt, chúng giải phóng khí có clo, tạo ra axit ăn mòn đường hô hấp và ăn mòn luôn cả ray, gương, thấu kính của máy. Đây là quy tắc số một.
Polycarbonate không cắt tốt bằng laser: nó cháy vàng, bốc khói đen, cạnh xấu. Nhựa ABS thì chảy nhão và bốc khói có hại. Nhựa có sợi thuỷ tinh hay sợi các bon cũng không nên cắt.
Vật liệu không rõ nguồn gốc là nhóm nguy hiểm nhất. Một tấm nhựa nhặt được, một miếng da không biết là da thật hay giả. Khi không chắc, đừng cắt. Hỏi nơi bán, hoặc đọc bảng an toàn hoá chất của vật liệu.
Kim loại bóng như tấm nhôm đánh bóng, gương, có thể phản xạ tia laser ngược lại, gây nguy hiểm cho mắt và cho chính đầu laser.
Cháy: rủi ro lớn nhất của máy laser
Máy laser cắt bằng cách đốt. Mỗi đường cắt là một đường lửa nhỏ. Bình thường, luồng khí thổi và tốc độ di chuyển giữ cho ngọn lửa không bùng lên. Nhưng khi tốc độ chậm, luồng khí yếu, hoặc vật liệu dễ cháy như giấy, gỗ nhiều nhựa, ngọn lửa có thể bắt và lan.
Luật số một: không bao giờ rời khỏi máy laser đang chạy. Không đi pha cà phê, không nghe điện thoại ở phòng khác. Lửa trong máy laser có thể lan ra chỉ trong vài chục giây.
Có sẵn bình chữa cháy phù hợp cạnh máy, và biết cách dùng. Giữ bàn cắt sạch, không để mảnh vụn, bụi gỗ, mẩu giấy tích tụ dưới lưới, vì chúng là mồi lửa.
Bật thổi khí ở đầu laser. Nó vừa giữ thấu kính sạch, vừa thổi lửa tắt ngay tại chỗ cắt.
Khói và mắt: hai thứ không nhìn thấy mà hại
Mọi vật liệu khi đốt đều sinh khói, kể cả gỗ tự nhiên. Khói cắt MDF có mùi keo. Khói da có mùi khét nặng. Máy laser phải có quạt hút đưa khói ra ngoài trời qua ống, hoặc qua bộ lọc đủ tốt. Khói không được tràn trong phòng làm việc.
Máy để trong nhà ở, không có ống thải ra ngoài, là cách làm không nên. Máy laser nhỏ để bàn cũng sinh khói như vậy, chỉ là ít hơn.
Tia laser, kể cả tia phản xạ, có thể làm tổn thương mắt vĩnh viễn trong tích tắc. Máy có vỏ kín với nắp lọc đúng bước sóng là an toàn hơn nhiều. Máy hở phải đeo kính bảo hộ đúng bước sóng của máy đó, không phải kính râm hay kính bảo hộ thường.
Trẻ em và thú cưng tránh xa máy khi đang chạy. Tia xanh của laser diode đặc biệt hấp dẫn sự tò mò.
Những vật liệu dễ làm và cách bắt đầu
Gỗ mỏng và ván ép mỏng là vật liệu tuyệt vời để tập. Khắc ảnh, chữ lên gỗ, cắt các miếng ghép, làm hộp, làm mô hình. Ván ép loại có keo ít mới cắt đẹp; loại keo nhiều sẽ cắt không đứt ở vài chỗ.
Bìa cứng và giấy dày làm bản mẫu nhanh và rẻ. Da thật thuộc thảo mộc khắc rất đẹp. Vải cotton, nỉ cắt được, mép cắt tự hàn lại với vải tổng hợp, nhưng hãy chắc rằng vải đó không có lớp phủ nhựa vinyl.
Bắt đầu với một bảng thử: một ô vuông nhỏ cho mỗi tổ hợp công suất và tốc độ trên vật liệu mới. Chọn ô đẹp nhất, ghi lại.
Máy laser mở ra rất nhiều khả năng sáng tạo. Nhưng nó là máy đốt, và mọi sáng tạo bắt đầu bằng việc tôn trọng lửa.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết một tấm nhựa có phải PVC không?
Cách chắc nhất là hỏi nơi bán hoặc xem tài liệu vật liệu. Không chắc thì không cắt. Có những cách thử bằng lửa được nói trên mạng, nhưng chính việc đốt thử cũng sinh khí độc, nên không khuyên làm trong nhà.
Máy laser diode có cắt được mica không?
Mica màu tối, đục có thể cắt được với công suất đủ. Mica trong suốt hoặc màu xanh gần như cho tia xanh đi xuyên qua nên rất khó cắt. Máy CO2 cắt mica tốt hơn nhiều.
Có cần kính bảo hộ khi dùng máy laser có nắp che không?
Máy có vỏ kín và nắp lọc đúng bước sóng được thiết kế để bảo vệ người đứng ngoài. Nếu mở nắp khi máy chạy hoặc nắp không có lọc phù hợp, bắt buộc đeo kính đúng bước sóng. Đọc hướng dẫn an toàn của nhà sản xuất.
Khói cắt gỗ bằng laser có độc không?
Khói gỗ chứa hạt mịn và nhiều chất hữu cơ không tốt cho phổi, dù không độc bằng khói nhựa có clo. Luôn hút khói ra ngoài trời. Không cắt trong phòng ngủ hay phòng sinh hoạt chung.
Máy laser có khắc được lên kim loại không?
Máy diode và CO2 thông thường khắc kim loại trực tiếp kém. Có thể khắc lên lớp sơn phủ, lớp anod nhôm, hoặc dùng chế phẩm đánh dấu chuyên dụng. Khắc kim loại sâu cần loại laser sợi quang chuyên dụng.
