Máy bơm luôn đánh đổi giữa lưu lượng và cột áp: đẩy nước lên càng cao hoặc qua đường ống càng dài thì lượng nước ra càng ít, tới một độ cao nào đó thì không ra nữa. Bơm yếu thường không phải do bơm hỏng, mà do ống quá nhỏ hoặc quá dài, nhiều co cút, đường hút lọt khí, hoặc bơm đặt quá cao so với mặt nước cần hút.
Chào bạn, đây là Nhà Chế Tạo. Mua một cái bơm ghi lưu lượng lớn trên hộp, lắp về tưới vườn, nước ra chỉ nhỏ giọt. Người bán bảo bơm tốt, người mua bảo bơm dỏm. Thật ra cả hai có thể đều đúng. Tập này mình giải thích con số trên hộp nghĩa là gì, và vì sao đường ống quyết định nhiều hơn cái bơm.
Lưu lượng và cột áp: hai con số đi ngược nhau
Lưu lượng là lượng nước bơm ra trong một đơn vị thời gian. Cột áp là độ cao mà bơm đẩy được nước lên, tính bằng mét cột nước. Nó cũng bao gồm phần áp lực bị mất do ma sát trong ống.
Mỗi máy bơm có một đường đặc tính: khi không phải đẩy lên cao, nó cho lưu lượng lớn nhất; càng phải đẩy cao, lưu lượng càng giảm; tới cột áp tối đa, lưu lượng bằng không, nước đứng yên trong ống.
Con số lưu lượng in to trên hộp thường là lưu lượng lớn nhất, ở cột áp gần bằng không. Con số cột áp in to thường là cột áp tối đa, ở lưu lượng gần bằng không. Bạn không bao giờ có cả hai cùng lúc.
Muốn chọn đúng bơm, tìm bảng hoặc đồ thị đặc tính của nhà sản xuất, xác định cột áp thật của hệ thống bạn, rồi đọc lưu lượng tại cột áp đó.
Đường ống ăn mất áp như thế nào?
Nước chảy trong ống cọ vào thành ống và vào chính nó, mất năng lượng. Ống càng nhỏ, nước phải chảy càng nhanh để đi qua cùng lượng, ma sát tăng rất nhanh. Ống càng dài, mất càng nhiều.
Mỗi co cút, van, khớp nối, đầu lọc là một chỗ mất áp thêm. Mười cái co vuông góc trên một đường ống ngắn có thể tương đương với cả một đoạn ống dài.
Vì vậy cùng một cái bơm, lắp ống to và thẳng thì nước ra mạnh, lắp ống nhỏ dài nhiều co thì yếu hẳn. Tiếc tiền ống, người ta hay dùng ống nhỏ hơn cỡ đầu ra của bơm, và mất đúng phần mà họ đã trả tiền cho bơm to.
Quy tắc thực tế: ống ra không nhỏ hơn cỡ đầu ra của bơm, đường dài thì tăng cỡ ống, dùng co mở rộng thay co vuông khi có thể, và bỏ bớt những khúc quanh không cần.
Đường hút: nơi hay hỏng nhất
Máy bơm đặt trên mặt đất hút nước lên từ giếng hay bể thấp hơn không thật sự kéo nước lên. Nó tạo vùng áp suất thấp, và áp suất khí quyển đè lên mặt nước đẩy nước lên ống hút. Vì vậy có một giới hạn vật lý: về lý thuyết chưa tới mười mét, thực tế với bơm thông thường thấp hơn nhiều.
Đặt bơm quá cao so với mặt nước, bơm hút không lên, hoặc sinh hiện tượng xâm thực: nước sôi ở áp suất thấp tạo bọt khí, bọt vỡ gây tiếng lạo xạo như sỏi trong bơm và ăn mòn cánh bơm.
Đường hút phải kín tuyệt đối. Một khe hở nhỏ ở mối nối hút sẽ hút khí vào thay vì nước. Bơm chạy mà nước ra lõng bõng có bọt, hoặc mất mồi liên tục, thường do lọt khí đường hút.
Ống hút nên to bằng hoặc to hơn cổng hút, ngắn, ít co, dốc đều về phía nguồn nước để không đọng túi khí. Đầu hút cần van một chiều có lưới lọc để giữ nước mồi và chặn rác.
Chọn bơm cho đúng việc
Tính cột áp tổng: độ cao từ mặt nước nguồn tới điểm ra cao nhất, cộng phần mất do ống và phụ kiện, cộng áp lực cần ở đầu ra nếu có vòi phun. Nhà sản xuất ống và bơm thường có bảng tra phần mất áp theo cỡ ống và lưu lượng.
Xác định lưu lượng cần: bao nhiêu vòi tưới chạy cùng lúc, bể bao lâu phải đầy.
Chọn bơm có điểm làm việc, tức cặp cột áp và lưu lượng bạn cần, nằm trong vùng giữa đường đặc tính, không phải sát hai đầu. Bơm chạy ở vùng giữa hiệu suất cao, êm và bền.
Nước sâu dưới mức hút được thì dùng bơm chìm đặt dưới nước, hoặc bơm có kim phun cho giếng sâu. Đừng cố bắt một bơm hút cạn làm việc ngoài khả năng vật lý của nó.
An toàn điện với máy bơm
Máy bơm là thiết bị điện làm việc ngay cạnh nước. Đây là tổ hợp nguy hiểm nhất trong nhà. Bơm phải được nối đất, và nguồn điện nên có thiết bị chống giật.
Dây điện ra bơm phải đi cao, tránh vũng nước, mối nối trong hộp kín nước. Không dùng dây nối tạm quấn băng keo ngoài trời.
Không chạy bơm khô, tức chạy khi không có nước. Nhiều loại bơm dùng nước để làm mát và bôi trơn phớt; chạy khô vài phút có thể cháy phớt, cháy động cơ. Có rơ le bảo vệ cạn nước cho bơm tự động.
Sửa chữa bơm luôn ngắt điện ở cầu dao, không chỉ tắt công tắc. Phần điện lưới của hệ thống bơm nên do thợ điện có chuyên môn lắp.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao bơm chạy mà không lên nước?
Thường do mất nước mồi, lọt khí ở đường hút, van một chiều ở đầu hút bị kẹt hoặc rò, hoặc mặt nước quá sâu so với khả năng hút. Kiểm tra từ đầu hút lên, đổ mồi lại và siết kín các mối nối.
Bơm hút được sâu bao nhiêu mét?
Về lý thuyết giới hạn dưới mười mét nhờ áp suất khí quyển, nhưng bơm bề mặt thông thường thực tế hút được thấp hơn nhiều. Xem thông số độ sâu hút của nhà sản xuất. Giếng sâu hơn cần bơm chìm.
Dùng ống nhỏ hơn đầu ra của bơm có sao không?
Làm tăng mất áp và giảm lưu lượng đáng kể, nhất là đường ống dài. Bơm có thể phải làm việc ở vùng kém hiệu quả. Nên dùng ống bằng hoặc lớn hơn cỡ đầu ra.
Máy bơm kêu lạo xạo như có sỏi là bị gì?
Thường là hiện tượng xâm thực do hút quá sâu, ống hút quá nhỏ hoặc bị nghẹt, làm nước sôi thành bọt ở áp suất thấp. Hạ bơm gần mặt nước hơn, mở rộng ống hút, vệ sinh lưới lọc.
Có nên lắp bơm tăng áp cho nhà không?
Khi áp lực nước yếu, bơm tăng áp giúp cải thiện, nhưng cần đúng cỡ, có rơ le áp lực và bảo vệ cạn nước. Ở nhiều nơi, lắp bơm hút trực tiếp từ đường ống cấp nước chung có thể không được phép; hỏi đơn vị cấp nước.
