Inox 304 và inox 201 khác nhau chủ yếu ở lượng niken: 304 có nhiều niken, còn 201 thay bớt niken bằng mangan cho rẻ. Hệ quả là 201 chống gỉ kém hơn, nhất là ở gần biển, trong bếp có muối và axit, hoặc khi bị trầy xước. Thử nam châm không phân biệt chắc chắn được hai loại này.
Chào bạn, đây là Nhà Chế Tạo. Câu hỏi này đến với mình nhiều nhất từ những người vừa làm lan can, cổng, kệ bếp, rồi vài tháng sau thấy những đốm nâu nhỏ xíu. Họ tưởng mình bị lừa. Có khi đúng là vậy, nhưng nhiều khi vấn đề nằm ở chỗ khác, và hiểu được nó thì lần sau bạn chọn đúng.
Inox chống gỉ nhờ cái gì?
Inox là thép có pha một lượng crôm lớn, tối thiểu vào khoảng mười phần trăm rưỡi. Crôm tác dụng với ô xy trong không khí, tạo ra một lớp màng ô xít cực mỏng, trong suốt, bám chặt trên bề mặt. Chính lớp màng đó chặn không cho sắt bên dưới gặp nước và ô xy.
Điểm hay của lớp màng này là nó tự lành. Bị trầy một vết, crôm ở chỗ trầy lại gặp ô xy và phủ lớp mới. Nhưng tự lành chỉ xảy ra khi có đủ ô xy và bề mặt không bị thứ gì phá liên tục.
Kẻ thù lớn nhất của lớp màng là muối clorua, tức thứ có trong nước biển, nước mắm, muối ăn, một số chất tẩy rửa. Ion clorua chui vào những điểm yếu và phá lớp màng thành những lỗ nhỏ, gọi là ăn mòn rỗ.
Niken không trực tiếp tạo lớp màng nhưng giúp cấu trúc của thép ổn định, làm inox dẻo, dễ tạo hình và bền hơn trước nhiều loại ăn mòn. Molypden, có trong inox 316, thì giúp chống ăn mòn rỗ do clorua tốt hơn hẳn.
304 và 201 khác nhau ở đâu ngoài giá?
Inox 304 là loại thông dụng nhất, có khoảng mười tám phần trăm crôm và tám phần trăm niken. Inox 201 có ít crôm hơn một chút, ít niken hơn nhiều, bù lại bằng mangan và nitơ để giữ cấu trúc. Vì niken đắt, 201 rẻ hơn đáng kể.
Trong nhà, chỗ khô ráo, 201 dùng được khá lâu. Chân bàn, khung kệ phòng khách, tay nắm cửa trong nhà, nhiều món bằng 201 vẫn sáng sau nhiều năm.
Ra ngoài trời, gặp mưa có bụi, gặp hơi muối từ biển, hoặc vào bếp nơi nước mắm và nước chanh bắn lên thường xuyên, 201 lộ điểm yếu. Những đốm nâu xuất hiện, thường bắt đầu từ mối hàn, chỗ uốn, chỗ trầy.
Còn 304 cũng không phải bất tử. Ở sát biển, bị sóng táp hay hơi muối đọng thường xuyên, 304 vẫn có thể lên những vệt nâu. Chỗ đó người ta dùng 316.
Thử bằng nam châm có đáng tin không?
Rất nhiều người cầm nam châm đi chợ để thử inox, nghĩ rằng hút là inox dỏm, không hút là 304. Cách này sai theo cả hai chiều.
Cả 304 lẫn 201 ở trạng thái bình thường đều thuộc nhóm hầu như không hút nam châm. Nên một món 201 vẫn có thể không hút, và bạn tưởng nó là 304.
Ngược lại, khi inox 304 bị uốn, dập, cán nguội, một phần cấu trúc của nó biến đổi và bắt đầu hút nam châm nhẹ. Góc uốn của một cái chậu 304 có thể hút, trong khi thành chậu thì không.
Cách phân biệt đáng tin hơn là nhờ nơi bán có giấy chứng nhận vật liệu của lô hàng, hoặc thuê nơi có máy phân tích thành phần. Còn các loại dung dịch thử nhỏ giọt có bán trên thị trường thì mức tin cậy tuỳ loại, mình khuyên đọc kỹ hướng dẫn và dùng như một gợi ý chứ đừng coi là phán quyết.
Vì sao inox tốt vẫn gỉ, và thợ có lỗi ở đâu?
Có những lúc vật liệu đúng là 304 mà vẫn gỉ, và nguyên nhân nằm ở cách làm. Nguyên nhân hay gặp nhất là nhiễm sắt. Dùng chung đá mài, bàn chải sắt, hoặc cắt thép đen ngay cạnh tấm inox, mạt sắt bám lên bề mặt inox. Mạt sắt đó gỉ, để lại vệt nâu, nhìn như inox gỉ.
Nguyên nhân thứ hai là vùng cháy màu quanh mối hàn. Nhiệt làm lớp màng bảo vệ ở đó bị hỏng, crôm bị kéo ra khỏi bề mặt. Nếu không làm sạch và cho lớp màng hồi lại, chỗ đó sẽ gỉ trước.
Nguyên nhân thứ ba là khe hở. Chỗ hai tấm inox chồng lên nhau, chỗ vít siết, chỗ đặt dưới lớp gioăng, nước đọng lại, thiếu ô xy, lớp màng không tự lành được. Ăn mòn khe hở âm thầm rất lâu rồi mới lộ ra.
Nên một xưởng làm inox cẩn thận thường có bộ đá mài, bàn chải riêng chỉ dùng cho inox, làm sạch mối hàn sau khi hàn, và thiết kế để nước thoát chứ không đọng.
Chọn inox cho đồ ngoài trời và đồ bếp thế nào?
Trong nhà khô ráo, 201 dùng được, miễn bạn biết mình đang mua 201 và chấp nhận nó. Bếp, nhà tắm, sân thượng có mưa, mình nghiêng hẳn về 304.
Nhà cách biển vài cây số trở lại, chỗ bị hơi muối thường xuyên, hoặc đồ dùng trên thuyền, bạn nên hỏi tới 316. Nó đắt hơn, nhưng cái lan can phải thay sau vài năm thì đắt hơn nhiều.
Dù chọn loại nào, hãy rửa bằng nước ngọt định kỳ. Muối đọng lâu mới là thứ phá lớp màng. Lau khô sau khi rửa, tránh chất tẩy có clo đậm đặc.
Và khi đặt thợ làm, hãy nói rõ loại inox trong thoả thuận, xin chứng nhận vật liệu nếu có. Không phải để nghi ngờ ai, mà để cả hai bên cùng hiểu mình đang làm với thứ gì.
Câu hỏi thường gặp
Inox 430 là loại gì?
Inox 430 là loại có crôm nhưng gần như không có niken, và hút nam châm rõ. Nó rẻ, dùng nhiều cho mặt bếp từ, vỏ thiết bị, đồ trong nhà khô. Chống gỉ của nó kém 304, không hợp đồ ngoài trời hay gần biển.
Vệt gỉ trên inox có lau sạch được không?
Vệt gỉ do mạt sắt bám thường lau được bằng chất tẩy dành riêng cho inox và miếng cọ không kim loại. Nếu đã có lỗ rỗ ăn sâu, lau chỉ che tạm. Sau khi lau nên rửa nước sạch và để khô cho lớp màng tự hồi.
Dùng bùi nhùi sắt chà nồi inox có sao không?
Có thể để lại mạt sắt trên bề mặt, sau đó mạt này gỉ thành đốm nâu. Nên dùng miếng cọ nhựa hoặc bùi nhùi inox. Đây cũng là lý do xưởng chuyên làm inox tách riêng dụng cụ.
Inox có an toàn khi đựng thức ăn không?
Các loại inox dùng cho thực phẩm thông dụng được xem là an toàn khi dùng đúng cách. Tránh ngâm thức ăn rất chua hoặc rất mặn quá lâu. Nếu cần chắc chắn cho mục đích kinh doanh, hãy hỏi nhà cung cấp về chứng nhận dùng cho thực phẩm.
Inox 316 khác 304 ở đâu?
Inox 316 có thêm molypden, giúp chống ăn mòn rỗ do muối tốt hơn rõ. Nó hợp với vùng biển, bể bơi, đồ trên tàu thuyền. Giá cao hơn 304 nên chỉ dùng ở nơi thật cần.
