PLA dễ in nhất, cứng và đẹp, nhưng giòn và bắt đầu mềm ra ở nhiệt độ không cao lắm. PETG dai hơn, chịu nhiệt khá hơn, hợp với chi tiết dùng thật. ABS chịu nhiệt tốt hơn nữa nhưng hay cong mép, có mùi, cần buồng in kín và thông gió. TPU là nhựa dẻo như cao su, cho đệm, gioăng, vỏ bọc.
Chào bạn, đây là Nhà Chế Tạo. Có hàng chục loại nhựa in 3D trên thị trường, nhưng phần lớn người dùng xưởng nhỏ chỉ cần hiểu rõ bốn loại này. Tập này mình kể mỗi loại giỏi ở đâu, thất bại ở đâu, và loại nào bạn nên cẩn thận với không khí trong phòng.
PLA: dễ in, đẹp, nhưng đừng để trong xe hơi
PLA là loại nhựa phổ biến nhất vì in dễ: nhiệt độ in vừa phải, ít co ngót, ít cong mép, bám bàn tốt, bề mặt đẹp, chi tiết sắc nét. Người mới nên bắt đầu với PLA.
PLA khá cứng, chịu nén tốt, nên làm đồ gá, bản mẫu, vỏ hộp trong nhà rất ổn. Nhưng nó giòn: bị va mạnh hay bị uốn quá, nó gãy chứ không cong.
Điểm yếu lớn nhất của PLA là chịu nhiệt kém. Nó bắt đầu mềm ra ở khoảng năm mươi lăm tới sáu mươi độ. Một cái giá điện thoại bằng PLA để trên táp lô xe hơi đỗ ngoài nắng có thể cong vẹo sau một buổi trưa.
PLA cũng dần giòn hơn nếu để ngoài nắng lâu. Đồ ngoài trời, gần nguồn nhiệt, chịu tải liên tục thì nên chọn loại khác.
PETG: người anh em dai và thực dụng
PETG là họ hàng của loại nhựa làm chai nước. Nó dai hơn PLA, chịu va đập tốt hơn, bị uốn thì cong trước khi gãy. Nó chịu nhiệt cao hơn PLA một bậc và chịu nắng khá hơn.
In PETG cần nhiệt độ cao hơn PLA, và nó hay tạo sợi tơ mảnh giữa các chỗ đầu phun di chuyển qua. Nó cũng bám bàn in rất chặt, có khi chặt tới mức làm bong cả lớp phủ của một số loại mặt bàn. Nhiều người lót keo dán hoặc dùng mặt bàn phù hợp để tách ra dễ hơn.
Với chi tiết dùng thật như kẹp, giá đỡ, hộp đựng đồ trong xưởng, vỏ máy, PETG thường là lựa chọn cân bằng nhất giữa dễ in và bền.
PETG ít mùi khi in, nhưng vẫn nên đặt máy nơi thông thoáng như mọi loại nhựa.
ABS: chịu nhiệt tốt, khó tính, và cần thông gió
ABS là loại nhựa làm vỏ nhiều đồ điện gia dụng, đồ chơi lắp ghép. Nó chịu nhiệt tốt hơn PLA và PETG, dai, có thể làm mịn bề mặt bằng hơi dung môi.
Nhưng ABS co ngót nhiều khi nguội. Nếu không khí quanh chi tiết lạnh, các lớp dưới co lại, kéo góc chi tiết cong lên khỏi bàn in, và các lớp cao có thể nứt tách. Muốn in ABS ổn định cần buồng in kín giữ ấm và bàn in nóng.
ABS khi in toả mùi rõ rệt và thải ra hơi hữu cơ, trong đó có những chất bạn không nên hít thường xuyên. In ABS cần phòng thông gió tốt, tốt nhất là buồng kín có quạt hút ra ngoài trời hoặc bộ lọc phù hợp. Đừng in ABS trong phòng ngủ hay phòng kín có trẻ nhỏ.
Làm mịn bề mặt bằng hơi dung môi cần hoá chất dễ cháy, hơi của nó nặng và lan đi. Nếu làm, hãy làm ngoài trời hoặc trong tủ hút, xa mọi nguồn lửa, và đọc kỹ cảnh báo trên nhãn hoá chất. Với xưởng nhỏ, mình thường khuyên chà nhám và sơn thay vì làm bằng hơi.
TPU: nhựa dẻo cho những thứ cần mềm
TPU là nhựa đàn hồi, cầm lên thấy dẻo như cao su. Nó dùng làm đệm chống rung, chân đế chống trượt, gioăng, vỏ bọc bảo vệ, bánh xe nhỏ có độ bám.
In TPU khó hơn vì sợi nhựa mềm, bị đẩy thì dễ gập lại trong đường dẫn thay vì đi vào đầu phun. Máy có bộ đẩy sợi đặt sát đầu phun in TPU dễ hơn nhiều so với máy có ống dẫn dài. Và phải in chậm.
TPU có nhiều độ mềm khác nhau. Loại mềm hơn khó in hơn. Người mới nên thử loại cứng vừa trước.
Một ý hay: in một chi tiết cứng bằng PETG và một lớp lót bằng TPU, rồi lắp chúng lại, là cách làm những món vừa cứng vừa có chỗ mềm mà không cần máy in hai đầu.
Bảo quản nhựa và dấu hiệu nhựa bị ẩm
Nhiều loại nhựa in hút ẩm từ không khí, và khí hậu nồm ẩm ở Việt Nam làm chuyện này nhanh hơn. PETG, TPU, và đặc biệt là nylon rất nhạy ẩm; PLA cũng bị ảnh hưởng.
Nhựa ẩm khi in sẽ kêu lách tách ở đầu phun vì hơi nước sôi, bề mặt in rỗ, nhiều sợi tơ, và chi tiết yếu hơn. Nếu nghe tiếng lách tách, đó là dấu hiệu nhựa cần sấy.
Cất cuộn nhựa trong hộp kín có gói hút ẩm sau khi in. Có máy sấy nhựa chuyên dụng giữ nhiệt độ thấp ổn định. Tránh sấy trong lò nướng gia đình, vì nhiệt độ lò khó kiểm soát và bạn không muốn hơi nhựa trong nơi nấu ăn.
Ghi ngày mở cuộn lên nhãn. Sau vài tháng, bạn sẽ thấy rõ cuộn nào cần sấy trước khi in và cuộn nào vẫn ổn.
Câu hỏi thường gặp
Nhựa PLA có dùng đựng thực phẩm được không?
Không nên tin rằng chi tiết in 3D an toàn cho thực phẩm chỉ vì nhựa gốc có thể an toàn. Bề mặt in có nhiều khe giữa các lớp, vi khuẩn bám vào khó rửa, và chất phụ gia màu hay đầu phun cũng ảnh hưởng. Dùng cho đồ ăn là không khuyến khích.
Loại nhựa nào in đồ để ngoài trời bền nhất?
Trong bốn loại này, PETG và ABS chịu nắng và nhiệt tốt hơn PLA. Có loại nhựa chuyên cho ngoài trời chịu tia cực tím tốt hơn nữa. Sơn phủ bảo vệ cũng giúp kéo dài tuổi thọ.
Vì sao chi tiết ABS bị nứt ngang giữa chừng?
Không khí quanh chi tiết quá lạnh hoặc có gió, các lớp co ngót không đều và kéo tách nhau. In trong buồng kín, tắt quạt làm mát hoặc giảm mạnh, và tránh gió lùa.
Có cần đổi đầu phun khi in các loại nhựa khác nhau không?
Với PLA, PETG, ABS, TPU, đầu phun đồng thông thường dùng được. Nhựa có pha sợi các bon, sợi thuỷ tinh hay bột kim loại mài mòn đầu phun đồng rất nhanh, cần đầu phun thép cứng.
Nhựa in có tái chế được không?
Một số loại về mặt vật liệu có thể tái chế, nhưng hệ thống thu gom cho nhựa in ở nhiều nơi chưa có. Cách thực tế nhất là giảm phế phẩm: in thử bản nhỏ, dùng mật độ độn hợp lý, và giữ lại mẩu hỏng làm vật thử.
